ประวัติอำเภอเขาสวนกวาง

, 12 มีนาคม 2555


อำเภอเขาสวนกวางเป็นหนึ่งในยี่สิบหกอำเภอของจังหวัดขอนแก่น เดิมเป็นกิ่งอำเภอขึ้นกับอำเภอน้ำพอง ต่อมาได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๒๘ เป็นอำเภอที่มีเส้นทางผ่านของการเดินทางจากกรุงเทพมหานคร –ขอนแก่น –อุดรธานี –หนองคาย สู่แหล่งอินโดจีนเป็นอำเภอที่มีชื่อเสียงของอาหารพื้นเมืองอีสาน คือ “ไก่ย่างเขาสวนกวาง”อันเป็นที่ยอมรับของชาวไทยและชาวต่างชาติ



ประวัติความเป็นมา



เดิมนั้น อำเภอเขาสวนกวางขึ้นอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น โดยเหตุที่พื้นที่และเขตการปกครองของอำเภอน้ำพองในระหว่างปี พ.ศ.๒๕๒๑ พื้นที่กว้างขวางยากลำบากต่อราษฎรในการเดินทางติดต่อราชการกับส่วนราชการต่าง ๆ ณ ที่ว่าการอำเภอ ซึ่งอยู่ห่างออกไปราว ๒๖ –๖๑ กิโลเมตร ประกอบกับภาวะเศรษฐกิจ การค้าของราษฎรบริเวณท้องที่ต่าง ๆ บริเวณทิศเหนือของอำเภอ(อำเภอน้ำพองขณะนั้น) อันประกอบด้วยตำบลเขาสวนกวาง ตำบลนางิ้ว ตำบลดงเมืองแอม ความเจริญก้าวหน้าและเป็นแหล่งชุมชนใหญ่อีกแห่งหนึ่ง กระทรวงมหาดไทยจึงได้ประกาศยกฐานะท้องที่ตำบลต่าง ๆ ในขณะนั้นขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ เรียกว่า “กิ่งอำเภอเขาสวนกวาง”เมื่อปี พ.ศ.๒๕๒๑ โดยที่ตั้งศูนย์ราชการ ได้แก่ บริเวณบ้านทางพาด บ้านหนองกุง บ้านเขาสวนกวาง ริมถนนมิตรภาพ สายขอนแก่น –อุดรธานี ตรงหลักกิโลเมตร ที่ ๔๙ เป็นที่ตั้งกิ่งอำเภอ



ต่อมาเมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม ๒๕๒๘ เมื่อสภาพของท้องที่มีความเจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้น ชุมชนมีจำนวนหนาแน่น ประกอบกับมีการแยกท้องที่การปกครองออกจากตำบลนางิ้วเป็นตำบลโนนสมบูรณ์ และท้องที่ตำบลเขาสวนกวางออกเป็นตำบลคำม่วง จึงได้มีการยกฐานะเป็นอำเภอเขาสวนกวาง



ความเป็นมาของชื่ออำเภอ “เขาสวนกวาง”ไม่มีหลักฐานหรือเอกสารยืนยันได้แน่นอน



ว่าเป็นมาอย่างไร คงมีเพียงคำบอกเล่าของคนรุ่นก่อนที่บอกเล่าต่อ ๆ มาว่า เดิมมีพื้นที่อำเภอเขาสวนกวางบริเวณตำบลเขาสวนกวาง เป็นพื้นที่อันประกอบด้วยภูเขาเตี้ย ๆ ประกอบกับป่าดงดิบมีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์ สัตว์ป่าชุกชุม โดยเฉพาะอย่างยิ่งสัตว์ป่าจำพวกกวาง ละอง ละมั่ง ชาวบ้านที่ขึ้นไปล่าสัตว์และหาของป่าจึงเรียกภูเขาบริเวณดังกล่าวว่า “เขาสวนกวาง”ครั้นต่อมาเมื่อราษฎรที่อพยพมาจากพื้นที่น้ำท่วมเหนือบริเวณก่อสร้างเขื่อนอุบลรัตน์ หรือ “พองหนีบ”เข้ามาอยู่อาศัยมากขึ้น จึงปรากฏเป็นชุมชน หมู่บ้านที่มีประชากรหนาแน่น จนในที่สุดมีการยกฐานะชุมชนดังกล่าวขึ้นเป็นกิ่งอำเภอและอำเภอตามลำดับดังกล่าวมา



ตำแหน่งที่ตั้ง



อำเภอเขาสวนกวาง ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดขอนแก่น ห่างจากตัวจังหวัดขอนแก่น ๕๐ กิโลเมตร จุดที่ตั้งอำเภอปัจจุบันตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ ๑๑ ตำบลคำม่วง บนพิกัดที่ TD ๗๒๕๖๔๘ ตามแผนที่ระวาง ๕๕๔๓ TT อำเภอหนองแสง และบ้านกุดหมากไฟ L๗๐๑๗



เนื้อที่



อำเภอเขาสวนกวาง มีเนื้อที่ทั้งหมด ๓๓๐ ตารางกิโลเมตร หรือ ๒๐๖,๒๕๐ ไร่



อาณาเขตติดต่อ



ทิศเหนือ ติดต่อกับเขตอำเภอโนนสะอาด อำเภอหนองวัวซอ อำเภอหนองแสง จังหวัดอุดรธานี



ทิศใต้ ติดต่อกับ เขตอำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น



ทิศตะวันออก ติดต่อกับ เขตอำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น



ทิศตะวันตก ติดต่อกับ เขตอำเภออุบลรัตน์ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู



ลักษณะภูมิประเทศ



สภาพพื้นที่ ลักษณะพื้นที่ทั่วไปเป็นที่ราบเชิงเขา ด้านทิศตะวันตกเป็นที่ราบเชิงเขาในเขตอุทยานแห่งชาติภูเก้า ภูพานคำ ด้านทิศตะวันออกเป็นที่ราบเชิงเขาสวนกวาง มีภูเขาในเขตพื้นที่ คือ ภูเก้า ภูพานคำ และภูเขาสวนกวาง ไม่มีน้ำไหลผ่าน มีเพียงลำห้วยเสือเต้นที่มีน้ำไหลตลอดปี



ลักษณะภูมิอากาศ



ลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม ๓ ฤดู คือ ฤดูร้อน ฤดูฝน ฤดูหนาว



การปกครอง



แบ่งการปกครองตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ.๒๔๕๗ ประกอบด้วย ๕ ตำบล ๕๖ หมู่บ้าน ดังนี้



๑. ตำบลเขาสวนกวาง มี ๑๑ หมู่บ้าน



๒. ตำบลดงเมืองแอม มี ๑๕ หมู่บ้าน



๓. ตำบลคำม่วง มี ๑๓ หมู่บ้าน



๔. ตำบลโนนสมบูรณ์ มี ๑๐ หมู่บ้าน



๕. ตำบลนางิ้ว มี ๗ หมู่บ้าน



องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น



มีเทศบาล ๒ แห่ง คือ เทศบาลตำบลเขาสวนกวาง เทศบาลโนนสมบูรณ์ และมีองค์การบริหารส่วนตำบล ๔ แห่ง



ศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณี



อำเภอเขาสวนกวาง มีขนบธรรมเนียมประเพณีที่คล้ายคลึงกับอำเภออื่น ๆ ในแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง กล่าวคือ การดำเนินชีวิตตามหลักฮิตสิบสองคลองสิบสี่ จะมีบุญประเพณีเป็นประจำทุกเดือนตามที่เคยปฏิบัติมา นอกจากนี้มีงานเทศกาลประจำอำเภอคือ งานเทศกาลไก่ย่างเขาสวนกวาง ซึ่งจัดขึ้นบริเวณสนามหน้าที่ว่าการอำเภอเขาสวนกวาง กำหนดจัดงานสัปดาห์ที่สองของเดือนมกราคม ก่อนวันเด็ก ๑ วัน วันเด็ก และหลังวันเด็ก รวม ๓ วัน ๒ คืน มีกิจกรรม คือ



ภาคเช้า มีการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ไก่ ขบวนแห่ แข่งขันกินไก่ ประกวดร้านไก่ย่าง ประกวดการแข่งขันส้มตำ ประกวดร้องเพลงลูกทุ่ง ประกวดแข่งขันดนตรีพื้นเมือง กิจกรรมแสดง ผลิตภัณฑ์ ๑ ตำบล ๑ ผลิตภัณฑ์ ออกร้านแสดงผลงานของหน่วยงาน และงานกิจกรรมวันเด็ก



ภาคกลางคืน มีการประกวดเทพีไก่ การแสดงของเยาวชน มหรสพสมโภชตลอดคืน



สถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ



๑. น้ำตกตาดฟ้าและถ้ำกินรี ๔. อุทยานแห่งชาติภูเก้าภูพานคำ



๒. แหล่งโบราณคดีดงเมืองแอม ๕. อ่างเก็บน้ำห้วยคุมมุม



๓. น้ำตกธารสวรรค์ ๖. ถ้ำหมูบ