ป่าบุ่ง ป่าทาม

, 05 พฤศจิกายน 2555

ลักษณะบุ่งและทาม (Flood Plain) เป็นภูมิสัณฐานพื้นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึงในฤดูฝนที่เกิดช่วงน้ำหลากไหลล้นท่วมท้นฝั่งแม่น้ำ น้ำจะไหลมาท่วมพื้นที่ลุ่มริมฝั่งน้ำแผ่ออกเป็นบริเวณกว้าง พื้นที่ถูกน้ำท่วมดังกล่าวเรียกว่า "ทามมูล" ภายในพื้นที่ไม่ได้ราบเรียบสม่ำเสมอกัน หากแต่มีลักษณะที่เนินที่ลุ่ม และมีน้ำแช่ขังตลอดปีเพราะเป็นหนองน้ำ บึง หรือ กุด พื้นที่ส่วนที่ลุ่มต่ำต่อเนื่องกับแหล่งลักษณะต่าง ๆ นี้เรียกว่า บุ่ง (Low Flood Plain) ส่วนทามหมายถึงพื้นที่ราบน้ำท่วมถึงโดยทั่วไป ส่วนบุ่งเป็นสัณฐานเฉพาะบริเวณหนึ่งบริเวณใดของทามที่ลาดลุ่มต่ำต่อเนื่องกับแหล่งน้ำหรือร่องน้ำแหล่งที่พบป่าบุ่งป่าทามจะพบทั่วไปในบริเวณชายฝั่งลำน้ำซึ่งเป็นที่ราบลุ่มน้ำท่วมในฤดูฝน โดยเฉพาะในเขตลำน้ำสงคราม ซึ่งอยู่ในเขตจังหวัดสกลนคร นครพนม หนองคาย จะพบพื้นที่ป่าบุ่งหลายแห่ง บางแห่งจะเป็นพื้นที่กว้างใหญ่นับเป็นพันไร่ ในบริเวณที่เป็นพื้นที่ป่าบุ่งที่สำคัญคือ ป่าบุ่งป่าทามบ้านดงสาร ตำบลโพนงาม อำเภออากาศอำนวย จังหวัดสกลนครความสัมพันธ์กับชุมชนป่าบุ่งป่าทาม มีความสัมพันธ์กับชุมชนชาวบ้านที่อาศัยอยู่ตามชนบทบริเวณที่ราบลุ่มริมน้ำเป็นอย่างมาก ในด้านป่าไม้ลักษณะป่าบุ่งป่าทามทำให้เกิดป่าไม้ผลัดใบ ประกอบด้วยไม้ขนาดเล็กและไม้พุ่ม ไม้หนามที่ทนต่อการแช่ขังของน้ำได้ดีช่วงเวลาที่น้ำท่วม พบหนาแน่นตลอดทั้งพื้นที่ตามบุ่งทามของมูลหรือรอบ ๆ กุดบึง หนอง ต่าง ๆ ชนิดพืชพันธุ์ที่สำคัญที่พบมีมากกว่า ๑๐๐ ชนิด ประโยชน์ของพืชเหล่านี้นอกจากเป็นอาหารแล้วส่วนที่สำคัญที่สุดคือ ใช้ทำยารักษาโรคต่าง ๆ ป่าบุ่งป่าทามเป็นแหล่งอุดมสมบูรณ์ด้วยสัตว์นานาชนิดเพราะเป็นแหล่งอาหารของสัตว์เล็กทุกชนิด สัตว์ป่าที่พบเห็น ได้แก่ พังพอน หนูพุก เต่า กระต่าย กระแต กระรอก แลน เหี้ย เห็น กิ้งก่า ไก่ป่า และงูชนิดต่าง ๆ สำหรับนกมีเหลืออยู่มากในป่าบุ่งป่าทามแทบทุกชนิด แมลงต่าง ๆ ชอบอาศัยอยู่ในป่าบุ่งป่าทาม ทั้งนี้เพราะมีความหลากหลาย ทั้งพืชดอก พืชผล พืชน้ำ พืชทนน้ำ และพืชพันธุ์นก ระบบนิเวศน์จึงเอื้อต่อกำเนิดของแมลงชนิดต่าง ๆ มากกว่าพื้นที่ราบลุ่มโดยทั่วไป แมลงที่พบเช่น แมลงตับเต่า แมงคับ แมงแคง จีนูนช้าง ตั๊กแตนเขียว แมงหมาลี่ หิ่งห้อย ตาแสง เพลีย แมลงคา ส่วนสัตว์น้ำโดยเฉพาะปลาแทบทุกชนิดอาศัยในป่าบุ่งป่าทามเพราะเป็นแหล่งน้ำที่เย็นมีซากพืชซากสัตว์เป็นอาหาร นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งหอย แหล่งกุ้ง และแมลงในน้ำ เช่น งอดน้ำ แมงข้าวสาร แมงหัวควาย แมงเงือกน้ำ กล่าวโดยสรุปแล้วป่าบุ่งป่าทามเป็นแหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญในชนบทความสำคัญทางเศรษฐกิจความสำคัญทางเศรษฐกิจ อาจกล่าวสรุปได้จากประโยชน์จากป่าบุ่งป่าทามเช่น ๑. การใช้ประโยชน์พื้นที่ป่าทามในการเกษตร เช่น การบุกเบิกพื้นที่เพื่อทำการเพาะปลูก การปลูกข้าวนาแซงหรือข้าวนาหนอง ซึ่งใช้พันธุ์ข้าวใช้การปลูกระยะสั้น เก็บเกี่ยวก่อนฤดูน้ำหลาก ข้าวไร่ทาม การปลูกพืชไร่ การปลูกผักสวนครัว ๒. ในด้านประโยชน์ใช้สอย เช่น การใช้ไม้ทำฟืน การเผาถ่าน การใช้ไม้เพื่อก่อสร้าง การใช้เครื่องไม้หวาย หรือ การเก็บผลผลิตจากทามเช่น ผลไม้ เห็ด มันแซง หน่อไม้ สมุนไพร และพื้นที่เลี้ยงสัตว์ วัว ควาย ตลอดจนการหาหอยชนิดต่าง ๆ นำมาปรุงอาหาร การหาไข่มดแดง การล่า สัตว์ การล่ากบ และการต้มเกลือจากดินเค็มในบริเวณป่าบุ่งป่าทาม ป่าบุ่งป่าทามมีคุณค่าในทางเศรษฐกิจ เพราะชาวบ้านไม่ต้องจ่ายทรัพย์เพื่อซื้อหาอาหารจากพ่อค้าแม่ค้าขณะเดียวกันก็มีอาหารที่มีความหลากหลายรับประทานในช่วงฤดูหนาว ฤดูแล้ง ส่วนฤดูฝน ป่าทามที่น้ำท่วมไม่ถึงยังเป็นที่เลี้ยงวัว-ควาย ป่าบุ่งป่าทามจึงมีคุณค่าทางเศรษฐกิจที่ไม่อาจประเมินค่าเป็นเงินหมื่นเงินแสน แต่ป่าบุ่งป่าทามเปรียบเสมือนตลาดซุปเปอร์มาร์เก็ตที่มีทุกอย่างในการบริโภค